De islam

De islam als historisch verschijnsel

Net als alle andere religies is ‘de islam’ geen monolithische godsdienst die alle eeuwen door hetzelfde is gebleven, onwrikbaar, onveranderlijk. Er zijn constanten en er zijn stromingen die alles willen vastleggen, liefst voor altijd (fundamentalisten). Maar er zijn ook anderen (en die zijn er altijd al geweest) die een aggiornamento nastreven en de islam meer organisch groeiend beleven, en dus wensen dat ze meegaat met de tijd. En – belangrijk – het is geen uitgemaakte zaak dat imams, sjeichs, moefti’s of ayatollahs daarover meer te zeggen zouden hebben dan ‘gewone’ moslims. Immers: Ook de gezagsstructuur is onderdeel van dat historische proces dat de groei van elke religie kenmerkt. Kortom: De manier waarop mensen hun geloof vormgeven is gebonden aan tijd en plaats. Culturen, tradities, gewoontes, groepsdynamiek (ten goede en ten kwade) spelen bij die vastlegging een rol, vaak onbewust, onbereflecteerd. Politiek dus ook. Dit te beseffen is nodig om te kunnen dromen over een islam van morgen die zich óók in de Westerse wereld thuisvoelt. Dus: Ook al staat er veel in de koran en nog meer in de verzamelde overleveringen (soenna, hadith)…:

Het zijn altijd mensen die bepalen hoe zij de dienst aan God/Allah in hun leven vormgeven, en hoe ze daaraan waarde, zin en betekenis ontlenen.

Juist daarom is het jammer dat veel moslimjongeren worden grootgebracht met een mythische blik op de islam, waarin heel die historische dimensie ontbreekt: een monolithische islam. Het ontneemt hen de kans om zich te ‘verhouden tot’ hun eigen traditie en hun gevoel van ‘tussen-twee-culturen’ te moeten leven op een zinvolle wijze te verwerken. Omdat je op het internet bijna altijd die monolithische islam tegenkomt (bij gelovigen, maar evenzeer bij hun bestrijders:les extrèmes se touchent), heb ik dan maar uit arren moede mijn eigen onderzoek naar deze religie online geplaatst, for what it’s worth. Hier de verantwoording, waarom ik denk dat ik dat kàn, ookal ben ik geen moslim.

Wat bedoel je? Wees eens concreet!

De ene website roept: “De islam is vrede” (en ze verwijzen naar soera x, en hadith y + serie voorbeelden), de andere website schreeuwt : “De islam predikt geweld” (en ze verwijzen naar soera y, hadith x + serie voorbeelden). Tsja. Een historische aanpak – de mijne – zegt: Allebei is niet juist, omdat ‘de islam’ niet bestaat. Het zijn mensen die zich moslim noemen en die vrede stichten;  het zijn mensen die zich moslim noemen en die bommen laten ontploffen. De motor achter en het motief van hun daden zal zeker en vast met hun visie op het leven (levensbeschouwing, godsdienst) te maken hebben, maar hoe en in welke mate, daarover moet je geen pauschal oordeel vellen, dat moet je onderzoeken, dat zal ook per mens verschillen (voor islam en geweld doe ik dat hier op deze site). En het blijft aan iedere individuele moslim om te bepalen waar zijn/haar loyaliteiten liggen. Dat is de morele verantwoordelijkheid van een mens. En voor de duidelijkheid: Ik viseer de islam niet. Christenen kunnen in naam van Jezus op kruistocht trekken (met het zwaard; en ze verwijzen naar bijbeltekst x) en ze kunnen in diezelfde naam ook pacifist zijn (en hun leven geven voor de vrede, onder verwijzing naar bijbeltekst y). Ik zal ook geregeld vergelijkingen maken, waarbij ik even historisch-kritisch met mijn eigen traditie omga als met de islam. Ook elke christen wordt opgeroepen om zelf te bepalen hoe hij in dit spanningsveld staat (of niet wil staan…).1

Inhoud

Deze mini-website bevat dus m.i. relevante informatie over de koran (ontstaan, inhoud), het leven van Mohammed en enkele punten die altijd weer stof tot discussie opleveren: De hoofddoek en de veronderstelde link tussen de islam en het gebruik van geweld. Ook ga ik nader in op de verhouding tussen bijbel en koran en de positie van Jezus. De feitelijke gegevens over deze onderwerpen zijn beschikbaar voor iedereen die een beetje weet hoe zich te informeren – en dat is dus niet via forums pro-contra. Tenslotte: Over het ontstaan van de islam vond ik een historisch-wetenschappelijk opstel (in de 1992-editie van Kramers koran-vertaling) dat eigenlijk te lang is voor een website, maar dat ik u toch niet wilde onthouden. Lezer, het ga u goed.

  1. Lees mijn boek over Religie en Vrijheid, waarin ik het christendom fenomenologisch fileer