De islam

De islam als historisch verschijnsel

Net als alle andere religies en levensbeschouwingen is ‘de islam’ in haar verschijningsvorm mensenwerk. Zij is ook niet in alle eeuwen hetzelfde gebleven, ookal geloven veel moslims van wel. Er is natuurlijk wel een doorgaande lijn, er zijn constanten, zaken die niet veranderen, maar net als alle andere religies is de manier waarop mensen hun geloof vormgeven en beleven gebonden aan tijd en plaats. Dat wil zeggen: dat culturen, tradities daarin een grote rol spelen. De islam heeft er inmiddels 15 eeuwen op zitten en haar geschiedenis is net zo bont (hoogte- en dieptepunten, grootse momenten en verschrikkingen) als bijv. de geschiedenis van het christendom. Dit te beseffen is essentieel om te kunnen spreken over de islam vandaag in onze wereld en om te kunnen dromen over een islam van morgen, die in de Westerse wereld zich thuisvoelt.

Verder: Er staat veel in de koran en nog veel meer in de verzamelde overleveringen (hadiths); En ook buiten die verzamelingen zijn er nog talloze soenna’s (voorbeeldverhalen rond Mohammed en zijn vrienden), maar hoe je het ook wendt of keert:

Het zijn altijd mensen (‘gelovigen’) die bepalen hoe dat vandaag en morgen wordt vormgegeven in hun leven, wat zij daarmee doen, hoe zij daar waarde, zin en betekenis aan verlenen.

Juist daarom is het jammer dat veel moslimjongeren worden grootgebracht met een mythische blik op de islam, waarin heel die historische dimensie ontbreekt: een monolithische islam. Het ontneemt hen de kans om zich te ‘verhouden tot’ hun eigen traditie en hun gevoel van ‘tussen-twee-culturen’ te moeten leven op een zinvolle wijze te verwerken.

Voorbeeld: Sommigen zeggen: “De islam is vrede” (en ze verwijzen naar soera x), anderen zeggen: “De islam predikt geweld” (en ze verwijzen naar soera y). Een historische aanpak zegt: Allebei is niet juist, omdat ‘de islam’ niet bestaat. Het zijn mensen die zich moslim noemen die vrede stichten;  het zijn mensen die zich moslim noemen die bommen laten ontploffen. De motor achter en het motief van hun daden zal zeker en vast met hun visie op het leven (levensbeschouwing, godsdienst) te maken hebben, maar hoe en in welke mate, daarover moet je geen definitief oordeel vellen. Het is aan ieder mens, aan jou dus, om je eigen standpunt te bepalen.
Vergelijking: Christenen kunnen in naam van Jezus op kruistocht trekken (met het zwaard; en ze verwijzen naar bijbeltekst x) en ze kunnen in diezelfde naam ook pacifist zijn (en hun leven geven voor de vrede, onder verwijzing naar bijbeltekst y). Elke christen wordt opgeroepen om zelf te bepalen hoe hij in dit spanningsveld staat (of niet wil staan…). Waarom zou dat voor moslims anders zijn?

Deze mini-website bevat de feitelijke informatie (die beschikbaar is voor iedereen die een beetje weet hoe je moet zoeken) over de koran (ontstaan, inhoud), het leven van Mohammed en enkele punten die altijd weer stof tot discussie opleveren: De hoofddoek en de veronderstelde link tussen de islam en het gebruik van geweld. En de volgende link bevat een lang opstel over het ontstaan van de islam vanuit historische-wetenschappelijk perspectief.